OpenAI, 80 yıldır çözülemeyen bir matematik problemini yapay zeka ile çözdüğünü duyurdu. Haber, matematik dünyasında bir "deprem" olarak sunuluyor. Ancak bu iddianın gerçek ağırlığını tartmak için biraz durmak gerekiyor.
Seksen Yıl Ne Kadar Uzun?
Matematikte onlarca yıl çözülemeyen problemler var. Bazıları yüzyıllık. Fermat'ın Son Teoremi 358 yıl bekledi. Poincaré Sanısı bir asır dayandı. Dolayısıyla "80 yıl" kulağa etkileyici gelse de, problemin zorluğunu tek başına ölçmüyor. Asıl soru şu: Bu problem neden önemliydi ve çözümü neyi değiştiriyor?
Kaynak haberde problemin adı, içeriği ya da matematiksel önemi hakkında somut bilgi yok. Bu eksiklik tesadüf değil. Yapay zeka şirketlerinin duyuruları genellikle teknik detaydan çok algı yönetimine odaklanıyor. "Tarihî" kelimesi geçti mi, iş bitiyor.
Yapay Zeka Matematik Yapıyor mu?
Burada bir ayrım şart. Yapay zekanın matematiksel ispat üretmesi ile matematikçi gibi düşünmesi aynı şey değil. Büyük dil modelleri örüntü tanıma ve olasılık hesabıyla çalışıyor. Bir ispat üretebilirler, ama o ispata nasıl ulaştıklarını "anlamıyorlar". En azından insanların anladığı biçimde değil.
Bu, başarıyı küçümsemek için söylenmiyor. Ama "yapay zeka matematik problemini çözdü" cümlesinin içini doldurmak lazım. Model, var olan literatürü tarayıp yeni bir kombinasyon mu buldu? Yoksa insan matematikçilerin göremediği bir yapıyı mı keşfetti? İkisi arasında uçurum var.
Türkiye İçin Ne Anlama Geliyor?
Türkiye'deki matematik araştırma ekosistemi için bu gelişmenin kısa vadede somut bir karşılığı yok. Ülkede yapay zeka destekli matematiksel araştırma altyapısı zayıf. Üniversitelerin çoğu bu tür modelleri eğitecek hesaplama gücünden yoksun. TÜBİTAK'ın veya YÖK'ün bu alanda stratejik bir yol haritası olduğuna dair işaret de göremiyoruz.
Ama uzun vadede tablo farklı. Eğer yapay zeka gerçekten matematiksel keşiflerde araç olmaya başlıyorsa, Türkiye'nin buna hazırlanması gerekiyor. Bu, sadece donanım meselesi değil. Matematik bölümlerinde yapay zeka okuryazarlığı, lisansüstü programlarda disiplinler arası eğitim, araştırma fonlarının yeniden yapılandırılması. Hiçbiri kolay değil. Hiçbiri de imkânsız değil.
Şu an Türkiye bu dalgayı izliyor. Dalgaya binmek için önce tahtanın olması gerekiyor.
Gerçek Soru
OpenAI'ın bu duyurusu etkileyici. Ama etkileyici olmak ile önemli olmak her zaman örtüşmüyor. Şirket, piyasa değerini ve algısını yönetmek zorunda. Her "tarihî" başarı duyurusu bu bağlamda okunmalı.
Yapay zeka matematikte insan yaratıcılığını tamamlayan bir araç mı olacak, yoksa onu ikame eden bir sistem mi? İlki heyecan verici, ikincisi rahatsız edici. Şimdilik ilkine daha yakınız. Ama "şimdilik" kelimesi bu cümlede çok iş yapıyor.
Seksen yıl önce kimse bu soruyu sormuyordu. Seksen yıl sonra belki de soran kalmayacak.